Những khảo dị về “Sự tích chim quốc”

«Nằm trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam,“Sự tích chim quốc” được nhiều người biết đến. Nhưng bên cạnh đó, cũng còn rất nhiều những sự tích khác nhau về loài chim này ở cả Việt Nam và Trung Quốc. Truyện Sự tích chim quốc của Trung Quốc lại khác hẳn truyện của ta.

Sự tích chim quốc
Sự tích chim quốc
  1. Trung Quốc

Theo sách Hoàn vũ ký thì ngày xưa có Thục vương tên là Đỗ Vũ làm vua mang hiệu là Vọng Đế. Vọng Đế lập Miết Linh làm tướng. Về sau Vọng Đế nhường ngôi cho Miết Linh rồi bỏ đi mất, hóa làm chim tử quy, cũng gọi là chim đỗ vũ hay đỗ quyên.

Còn theo Cầm kinh thì Miết Linh là bề tôi được Đỗ Vũ (tức Vọng Đế) tin dùng cất làm tướng; về sau bị Miết Linh cướp ngôi, Đỗ Vũ tức và tiếc quá, ngày đêm kêu “Quốc! Quốc!” ra rả. Sau có một ông tiên hiện ra trách: – “Quá tin người để mất nước, kêu mà làm gì?”. Đỗ Vũ thẹn quá chui lủi trong bụi cây. Sau hóa thành chim, hễ thấy người là chạy, thỉnh thoảng vẫn kêu “Quốc! Quốc!”.

Đồng bào Mường ở Hòa Bình cũng có truyện Sự tích chim quốc tương tự với truyện của Trung Quốc. Dòng dõi họ Bạch ở Kim Bôi thuộc châu Lương Sơn (Hòa Bình) kiêng ăn thịt chim quốc vì họ cho chim quốc là dòng dõi của Thục đế. Mà Thục đế ở đây lại là Thục An Dương Vương, mất nước, chết hóa thành chim, luôn miệng kêu “Quốc! Quốc!”.

  1. Nghệ An

Có đôi vợ chồng hiếm hoi, chỉ được một con trai, hỏi vợ cho đám nào anh cũng chê cả. Sau anh đi buôn nước ngoài, sang đất Thục, các cô gái thấy anh thì phải lòng, trong đó có một cô gái nhà quan. Cô gái về thưa với cha. Quan cho đòi anh ta đến gả cho làm vợ. Hai người yêu nhau rất mực.

Lấy nhau được một năm thì có thư nhà sang báo anh về. Về đến nhà, anh bị bố mẹ giữ lại không cho đi buôn xa nữa. Anh ta nhớ vợ ngày một héo mòn. Sau hóa ra chim quốc, miệng lúc nào cũng kêu: “Thục quốc! Thục quốc!”

  1. Nam bộ

Đồng bào Nam bộ lại kể sự tích chim quốc với chủ đề tình bạn, nhưng hình tượng trong truyện khác với truyện của người Bắc bộ ở trên:

Ngày xưa có một ông vua Chàm tên là La Hoa. La Hoa chuẩn bị đem quân ra đánh nước Việt. Một người tên là Quốc vừa là bạn vừa là cố vấn, hết sức can ngăn, nhưng không được. Tuy biết chắc thất bại nhưng Quốc cũng xin đi theo để chịu chung số phận. Cuộc chiến đấu diễn ra kịch liệt ở Đèo Ngang. La Hoa bị trúng một mũi tên chết. Quốc thúc quân báo thù, cuối cùng cũng chết.

Hồn của Quốc đi tìm La Hoa nhưng không biết rằng xác La Hoa đã bị kẻ địch đưa đi mất tích. Tìm không được, hóa làm chim, luôn mồm kêu “Quốc Quốc, La Hoa” (ý nói đây là Quốc, La Hoa ở đâu?)

  1. Miền Bắc

Đồng bào miền Bắc còn một truyện khác nữa về sự tích chim quốc với chủ đề mẹ ghẻ con chồng:

Có hai anh em: anh là con vợ cả đã chết, em là con vợ kế. Mẹ ghẻ ghét con chồng tìm cách làm cho chết. Một hôm bảo cả hai: “Mỗi đứa cầm một túi vừng lên Nam Sơn mà vãi, hạt của đứa nào nẩy mầm mới được về ăn cơm, nếu không thì đừng về”. Dọc đường nghỉ ở gốc cây, em thử nhấc túi vừng của anh thấy nhẹ (kỳ thực là do mẹ ghẻ đã đồ chín nên mới nhẹ như thế) bèn đề nghị đổi.

Khi vãi xong thì vừng của anh mọc trước rất đẹp. Em bảo anh về trước nhưng anh cứ ngồi chờ em. Em không thấy vừng của mình mọc cũng không chịu về. Cuối cùng cả hai đều chết. Mẹ ghẻ lên núi thấy thế hối hạn. Một hôm nghe có tiếng chim kêu: “Khổ quá! Khổ quá! Mẹ đồ chín vừng làm hại con!”. Đó là con đẻ của mình đã hóa làm chim đỗ quyên.

 

Bình Luận

Your email address will not be published. Required fields are marked *